Ustawa o komornikach sądowych z 22 marca 2018 roku określa pięć obszarów: zasady pełnienia służby komornika, jego prawa i obowiązki, zasady naboru do zawodu, funkcjonowanie samorządu komorniczego oraz nadzór nad komornikami. To inny akt niż ustawa o kosztach komorniczych, która reguluje wyłącznie opłaty związane z egzekucją. W kancelarii działającej przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy-Mokotowa na co dzień pracujemy w ramach tych przepisów, dlatego znamy je z praktyki, a nie tylko z lektury aktu prawnego.
W skrócie
Ustawa z 22 marca 2018 roku zastąpiła ustawę o komornikach sądowych i egzekucji z 1997 roku, nowelizowaną niemal pięćdziesiąt razy.
Przepisy dzielą materię na czternaście rozdziałów, od zasad ogólnych po odpowiedzialność dyscyplinarną.
Wysokość opłat egzekucyjnych reguluje odrębna ustawa o kosztach komorniczych z 28 lutego 2018 roku.
Kary dyscyplinarne sięgają od upomnienia po wydalenie ze służby, a kara pieniężna może wynieść do 100 000 złotych.
1. Co dokładnie określa ustawa o komornikach sądowych?
Artykuł 1 ustawy wprost wskazuje pięć obszarów regulacji, wymienionych poniżej, a ich celem jest zapewnienie sprawnej, skutecznej i rzetelnej egzekucji sądowej, a nie samo formalne uporządkowanie zawodu. Nad realizacją tej polityki czuwa Minister Sprawiedliwości, więc kierunek zmian zawsze przechodzi przez nadzór ministerialny, a nie wynika wyłącznie z ustaleń samorządu zawodowego. Każdy z nich ustawa rozwija w osobnym rozdziale, co ułatwia odnalezienie konkretnego przepisu.
Zasady pełnienia służby na stanowisku komornika sądowego.
Prawa i obowiązki komorników wykonujących czynności egzekucyjne.
Zasady naboru do zawodu, w tym aplikacji i egzaminu komorniczego.
Funkcjonowanie samorządu komorniczego, w tym izb komorniczych.
Zasady nadzoru nad komornikami i samorządem komorniczym.
Poprzednia ustawa z 1997 roku była nowelizowana niemal pięćdziesiąt razy, zanim ustawodawca zdecydował się na reformę uchwaloną 22 marca 2018 roku i obowiązującą od 1 stycznia 2019 roku. Tak długa lista poprawek zwykle oznacza, że system wymaga nowej konstrukcji, a nie kolejnej łatki. Między uchwaleniem a wejściem przepisów w życie minęło niemal dziewięć miesięcy, co dało czas na dostosowanie kancelarii do nowych wymogów.
2. Czym różni się ustawa o komornikach od ustawy o kosztach?
Ustawa o komornikach sądowych reguluje status zawodu i organizację służby, a wysokość opłat egzekucyjnych określa osobny akt, czyli ustawa o kosztach komorniczych z 28 lutego 2018 roku. Zgodnie z jej art. 27, standardowa opłata egzekucyjna w sprawach pieniężnych wynosi 10% wyegzekwowanego świadczenia, a przy spłacie w ciągu miesiąca od zawiadomienia spada do 3%, z dolną granicą 150 złotych. Pytanie o zakres uprawnień komornika i pytanie o wysokość rachunku za jego usługi trzeba więc kierować do dwóch różnych aktów prawnych.
Porównanie ustawy o komornikach sądowych i ustawy o kosztach komorniczych
Kryterium
Ustawa o komornikach sądowych
Ustawa o kosztach komorniczych
Data uchwalenia
22 marca 2018 roku
28 lutego 2018 roku
Główny przedmiot
Status zawodu, nabór, nadzór, dyscyplina
Wysokość opłat i wydatków egzekucyjnych
Przykład regulacji
Wymogi do powołania na komornika (art. 11)
Stawka opłaty 10% lub 3% (art. 27)
3. Jakie zadania powierza komornikowi ustawa?
Artykuł 3 ustawy powierza komornikowi cztery kategorie zadań: egzekucję orzeczeń sądowych w sprawach pieniężnych i niepieniężnych, wykonywanie innych tytułów wykonawczych bez klauzuli wykonalności, zabezpieczenie spadku ze spisem inwentarza oraz zadania z innych ustaw. Poza egzekucją dochodzą trzy czynności zaskarżalne bezpośrednio do sądu rejonowego: doręczanie pism sądowych, sporządzanie protokołu stanu faktycznego, czyli zapisu spostrzeżeń z oględzin bez hipotez i wniosków z rejestrów, oraz nadzór nad dobrowolnymi licytacjami. Komornik wykonuje je osobiście, a zlecenie asesorowi jest dopuszczalne wyłącznie w celu jego przygotowania do zawodu.
4. Kto może zostać komornikiem sądowym?
Artykuł 11 ustawy wymienia jedenaście warunków, które kandydat musi spełnić łącznie, a cztery z nich wypisano poniżej. Wyjątek dotyczy osób, które przez co najmniej dwa lata wykonywały zawód sędziego, prokuratora, adwokata, radcy prawnego lub notariusza – ustawodawca uznał, że wieloletnia praktyka w innym zawodzie prawniczym zastępuje formalne przygotowanie do zawodu komornika. Do warunków dochodzi też zdolność zdrowotna, potwierdzana zaświadczeniem lekarskim na zasadach jak dla kandydatów na stanowiska sędziowskie.
Obywatelstwo polskie oraz pełna zdolność do czynności prawnych.
Nieskazitelny charakter i brak karalności za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.
Aplikacja i egzamin komorniczy, poprzedzone co najmniej dwuletnią asesurą.
Ukończone dwadzieścia osiem lat oraz zdolność zdrowotna do pełnienia obowiązków.
5. Jak ustawa reguluje wybór komornika przez wierzyciela?
Artykuł 10 ustawy daje wierzycielowi prawo wyboru komornika z obszaru całego sądu apelacyjnego, a nie tylko rewiru dłużnika, z wyjątkiem spraw o nieruchomości i opróżnienie lokali. Wybrany komornik może jednak odmówić sprawy po przekroczeniu progów obciążenia: zaległości powyżej sześciu miesięcy przy wpływie ponad tysiąca spraw rocznie, wpływu powyżej 2500 spraw przy skuteczności poniżej 35%, lub wpływu przekraczającego 5000 spraw rocznie. Ten sam przepis pozwala odmówić kolejnej sprawy wierzycielowi, który złożył już ponad sto wniosków w danym roku. Kancelaria przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy-Mokotowa prowadzi sprawy zarówno z rewiru Mokotów-Ursynów-Wilanów, jak i z wyboru wierzyciela z całej apelacji warszawskiej.
6. Jaki nadzór i jaką odpowiedzialność przewiduje ustawa?
Ustawa przewiduje trzy rodzaje nadzoru: judykacyjny, sprawowany przez sąd i dotyczący prawidłowości czynności w konkretnych sprawach, administracyjny, sprawowany przez prezesów sądów i Ministra Sprawiedliwości w zakresie organizacji pracy kancelarii, oraz wewnętrzny, sprawowany przez samorząd komorniczy. Nadzór administracyjny nie może wkraczać w obszar zastrzeżony dla judykacyjnego, więc prezes sądu rejonowego nie ocenia w jego ramach poprawności interpretacji przepisów w danej sprawie. Sędzia wizytator kontrolujący kancelarię może żądać wyjaśnień dotyczących stosowanych praktyk, na które komornik odpowiada w terminie siedmiu dni.
Komornik odpowiada za szkodę wyrządzoną niezgodnym z prawem działaniem, a Skarb Państwa odpowiada za nią solidarnie z nim. Ustawa nakłada też na komornika obowiązek zawarcia własnego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, a brak ważnej polisy z przyczyn przez niego zawinionych to ustawowa przesłanka odwołania go ze stanowiska. Wyjątkiem jest szkoda powstała wyłącznie na skutek zastosowania się do zarządzeń sądu lub nadzoru administracyjnego, bo wtedy to komornikowi przysługuje roszczenie zwrotne wobec Skarbu Państwa, a nie odwrotnie.
7. Jakie kary dyscyplinarne przewiduje ustawa?
Rozdział jedenasty ustawy przewiduje sześć kar dyscyplinarnych, zestawionych w tabeli poniżej od najłagodniejszej do najsurowszej. Kara surowsza niż nagana oznacza dodatkowo utratę funkcji w samorządzie komorniczym i biernego prawa wyborczego na trzy lata od uprawomocnienia orzeczenia, a komisja dyscyplinarna może podać jego treść do publicznej wiadomości na koszt ukaranego. Wydalenie ze służby ustawa wyklucza z katalogu przyczyn wygaśnięcia powołania, które dopuszczają ponowne ubieganie się o to stanowisko.
Kary dyscyplinarne komornika według ustawy o komornikach sądowych
Kara
Zakres lub wymiar
Upomnienie
Najłagodniejsza kara, bez dodatkowych skutków ustawowych
Nagana
Kara porządkowa, wpływa na ocenę w dalszej służbie
Kara pieniężna
Od 5000 do 100 000 złotych
Zakaz przyjmowania spraw z wyboru wierzyciela
Od roku do trzech lat
Zawieszenie w czynnościach
Od sześciu miesięcy do trzech lat
Wydalenie ze służby komorniczej
Kara najsurowsza, koniec wykonywania zawodu
8. Jak wygląda droga do zawodu komornika w naszej kancelarii?
Ustawa nakłada na każdego komornika obowiązek zatrudnienia co najmniej jednego aplikanta w okresie trzech lat, więc kancelarie pełnią też funkcję ośrodków szkolących przyszłych komorników. Aplikacja trwa dwa lata, zaczyna się 1 stycznia i łączy zajęcia seminaryjne z praktyką pod nadzorem komornika, po której aplikant przystępuje do egzaminu komorniczego, a po jego zdaniu i dwóch latach jako asesor może ubiegać się o powołanie na komornika. Organizuje ją właściwa izba komornicza według programu Krajowej Rady Komorniczej, a jej koszty pokrywają opłaty roczne aplikantów.
Kancelarię komorniczą Wojciecha Borsuka przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy-Mokotowa prowadzimy od 2015 roku, a przez nasz zespół przewinęło się w tym czasie kilku aplikantów przygotowujących się do samodzielnego wykonywania zawodu. Część czynności, na przykład analizę akt sprawy, aplikant wykonuje pod bezpośrednim nadzorem komornika, który zgodnie z ustawą odpowiada za ich prawidłowość niezależnie od tego, kto faktycznie je wykonał. Kancelaria prowadzi sprawy zarówno na rzecz osób fizycznych, jak i przedsiębiorców, więc aplikanci poznają pełny przekrój spraw egzekucyjnych regulowanych ustawą.
Podsumowanie
Ustawa o komornikach sądowych reguluje status zawodu, nabór, prawa i obowiązki komorników oraz nadzór nad nimi, a nie wysokość opłat egzekucyjnych.
Koszty egzekucji określa odrębna ustawa o kosztach komorniczych, w tym stawkę 10% i preferencyjną 3% za szybką spłatę.
Kandydat na komornika musi spełnić jedenaście warunków i przejść aplikację, egzamin komorniczy oraz dwuletnią asesurę, chyba że korzysta z ustawowych wyjątków.
Za naruszenia dyscyplinarne ustawa przewiduje sześć kar, od upomnienia po wydalenie ze służby komorniczej.
Jakie kwestie reguluje ustawa o komornikach sądowych?
Spis treści
W skrócie
1. Co dokładnie określa ustawa o komornikach sądowych?
Artykuł 1 ustawy wprost wskazuje pięć obszarów regulacji, wymienionych poniżej, a ich celem jest zapewnienie sprawnej, skutecznej i rzetelnej egzekucji sądowej, a nie samo formalne uporządkowanie zawodu. Nad realizacją tej polityki czuwa Minister Sprawiedliwości, więc kierunek zmian zawsze przechodzi przez nadzór ministerialny, a nie wynika wyłącznie z ustaleń samorządu zawodowego. Każdy z nich ustawa rozwija w osobnym rozdziale, co ułatwia odnalezienie konkretnego przepisu.
Poprzednia ustawa z 1997 roku była nowelizowana niemal pięćdziesiąt razy, zanim ustawodawca zdecydował się na reformę uchwaloną 22 marca 2018 roku i obowiązującą od 1 stycznia 2019 roku. Tak długa lista poprawek zwykle oznacza, że system wymaga nowej konstrukcji, a nie kolejnej łatki. Między uchwaleniem a wejściem przepisów w życie minęło niemal dziewięć miesięcy, co dało czas na dostosowanie kancelarii do nowych wymogów.
2. Czym różni się ustawa o komornikach od ustawy o kosztach?
Ustawa o komornikach sądowych reguluje status zawodu i organizację służby, a wysokość opłat egzekucyjnych określa osobny akt, czyli ustawa o kosztach komorniczych z 28 lutego 2018 roku. Zgodnie z jej art. 27, standardowa opłata egzekucyjna w sprawach pieniężnych wynosi 10% wyegzekwowanego świadczenia, a przy spłacie w ciągu miesiąca od zawiadomienia spada do 3%, z dolną granicą 150 złotych. Pytanie o zakres uprawnień komornika i pytanie o wysokość rachunku za jego usługi trzeba więc kierować do dwóch różnych aktów prawnych.
Porównanie ustawy o komornikach sądowych i ustawy o kosztach komorniczych
3. Jakie zadania powierza komornikowi ustawa?
Artykuł 3 ustawy powierza komornikowi cztery kategorie zadań: egzekucję orzeczeń sądowych w sprawach pieniężnych i niepieniężnych, wykonywanie innych tytułów wykonawczych bez klauzuli wykonalności, zabezpieczenie spadku ze spisem inwentarza oraz zadania z innych ustaw. Poza egzekucją dochodzą trzy czynności zaskarżalne bezpośrednio do sądu rejonowego: doręczanie pism sądowych, sporządzanie protokołu stanu faktycznego, czyli zapisu spostrzeżeń z oględzin bez hipotez i wniosków z rejestrów, oraz nadzór nad dobrowolnymi licytacjami. Komornik wykonuje je osobiście, a zlecenie asesorowi jest dopuszczalne wyłącznie w celu jego przygotowania do zawodu.
4. Kto może zostać komornikiem sądowym?
Artykuł 11 ustawy wymienia jedenaście warunków, które kandydat musi spełnić łącznie, a cztery z nich wypisano poniżej. Wyjątek dotyczy osób, które przez co najmniej dwa lata wykonywały zawód sędziego, prokuratora, adwokata, radcy prawnego lub notariusza – ustawodawca uznał, że wieloletnia praktyka w innym zawodzie prawniczym zastępuje formalne przygotowanie do zawodu komornika. Do warunków dochodzi też zdolność zdrowotna, potwierdzana zaświadczeniem lekarskim na zasadach jak dla kandydatów na stanowiska sędziowskie.
5. Jak ustawa reguluje wybór komornika przez wierzyciela?
Artykuł 10 ustawy daje wierzycielowi prawo wyboru komornika z obszaru całego sądu apelacyjnego, a nie tylko rewiru dłużnika, z wyjątkiem spraw o nieruchomości i opróżnienie lokali. Wybrany komornik może jednak odmówić sprawy po przekroczeniu progów obciążenia: zaległości powyżej sześciu miesięcy przy wpływie ponad tysiąca spraw rocznie, wpływu powyżej 2500 spraw przy skuteczności poniżej 35%, lub wpływu przekraczającego 5000 spraw rocznie. Ten sam przepis pozwala odmówić kolejnej sprawy wierzycielowi, który złożył już ponad sto wniosków w danym roku. Kancelaria przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy-Mokotowa prowadzi sprawy zarówno z rewiru Mokotów-Ursynów-Wilanów, jak i z wyboru wierzyciela z całej apelacji warszawskiej.
6. Jaki nadzór i jaką odpowiedzialność przewiduje ustawa?
Ustawa przewiduje trzy rodzaje nadzoru: judykacyjny, sprawowany przez sąd i dotyczący prawidłowości czynności w konkretnych sprawach, administracyjny, sprawowany przez prezesów sądów i Ministra Sprawiedliwości w zakresie organizacji pracy kancelarii, oraz wewnętrzny, sprawowany przez samorząd komorniczy. Nadzór administracyjny nie może wkraczać w obszar zastrzeżony dla judykacyjnego, więc prezes sądu rejonowego nie ocenia w jego ramach poprawności interpretacji przepisów w danej sprawie. Sędzia wizytator kontrolujący kancelarię może żądać wyjaśnień dotyczących stosowanych praktyk, na które komornik odpowiada w terminie siedmiu dni.
Komornik odpowiada za szkodę wyrządzoną niezgodnym z prawem działaniem, a Skarb Państwa odpowiada za nią solidarnie z nim. Ustawa nakłada też na komornika obowiązek zawarcia własnego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, a brak ważnej polisy z przyczyn przez niego zawinionych to ustawowa przesłanka odwołania go ze stanowiska. Wyjątkiem jest szkoda powstała wyłącznie na skutek zastosowania się do zarządzeń sądu lub nadzoru administracyjnego, bo wtedy to komornikowi przysługuje roszczenie zwrotne wobec Skarbu Państwa, a nie odwrotnie.
7. Jakie kary dyscyplinarne przewiduje ustawa?
Rozdział jedenasty ustawy przewiduje sześć kar dyscyplinarnych, zestawionych w tabeli poniżej od najłagodniejszej do najsurowszej. Kara surowsza niż nagana oznacza dodatkowo utratę funkcji w samorządzie komorniczym i biernego prawa wyborczego na trzy lata od uprawomocnienia orzeczenia, a komisja dyscyplinarna może podać jego treść do publicznej wiadomości na koszt ukaranego. Wydalenie ze służby ustawa wyklucza z katalogu przyczyn wygaśnięcia powołania, które dopuszczają ponowne ubieganie się o to stanowisko.
Kary dyscyplinarne komornika według ustawy o komornikach sądowych
8. Jak wygląda droga do zawodu komornika w naszej kancelarii?
Ustawa nakłada na każdego komornika obowiązek zatrudnienia co najmniej jednego aplikanta w okresie trzech lat, więc kancelarie pełnią też funkcję ośrodków szkolących przyszłych komorników. Aplikacja trwa dwa lata, zaczyna się 1 stycznia i łączy zajęcia seminaryjne z praktyką pod nadzorem komornika, po której aplikant przystępuje do egzaminu komorniczego, a po jego zdaniu i dwóch latach jako asesor może ubiegać się o powołanie na komornika. Organizuje ją właściwa izba komornicza według programu Krajowej Rady Komorniczej, a jej koszty pokrywają opłaty roczne aplikantów.
Kancelarię komorniczą Wojciecha Borsuka przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy-Mokotowa prowadzimy od 2015 roku, a przez nasz zespół przewinęło się w tym czasie kilku aplikantów przygotowujących się do samodzielnego wykonywania zawodu. Część czynności, na przykład analizę akt sprawy, aplikant wykonuje pod bezpośrednim nadzorem komornika, który zgodnie z ustawą odpowiada za ich prawidłowość niezależnie od tego, kto faktycznie je wykonał. Kancelaria prowadzi sprawy zarówno na rzecz osób fizycznych, jak i przedsiębiorców, więc aplikanci poznają pełny przekrój spraw egzekucyjnych regulowanych ustawą.
Podsumowanie